رضا حارث آبادی  09122042389  -09193060873
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ رضا حارث آبادی 09122042389 -09193060873
آرشیو وبلاگ
      ابوالفضل بیهقی استاد مسلم نثر فارسی Abolfazlbeyhaghi (غرض من آن است که تاریخ پایه ای بنویسم و بنایی بزرگ افراشته گردانم، چنان که ذکر آن تا آخر روزگار باقی ماند.)
تاریخ در تاریخ بیهقی دکتر عباس میلانی نویسنده: رضا حارث آبادی 09122042389 -09193060873 - ۱۳٩٥/۸/٦

تاریخ در تاریخ بیهقی دکتر عباس میلانی

 

حدود هزار سال پیش، ایران دوران تاریخی سخت مهمی را پشت سر گذاشت، بسیاری از بزرگان فکر و ادب فارسی در سده‌های چهارم و پنجم ه.ق، یعنی در دوران سیادت سامانیان، غزنویان و سلجوقیان می‌زیستند. در شعر فردوسی، فرخی، منوچهری و خیام، در فلسفة ابوریحان بیرونی، ابوعلی‌سینا و ناصر خسرو، در عرفان خواجه عبدالله انصاری و ابوحامد غزالی و بالاخره در نثر، ابوالفضل بیهقی و عنصرالمعالی کیکاووس و خواجه نظام‌الملک برخی از ستارگانی بودند که آسمان ادب و اندیشة آن روزگار ایران را به جمال آثار خود آراستند.
  این دوران از لحاظ تاریخی نیز اهمیتی ویژه دارد. حکومت سامانیان دورانی از «استقلال و نفس کشیدن» برای ایرانیان پدید آورد؛ «زبان فرس جدید» به وجود آمد و «صنف دهقانان ایرانی که حافظان سنن و روایات قدیم و اصول مملکت‌داری ایران بودند» میدان‌دار عرصة سیاست و فرهنگ شدند. اما این دوران دیری نپایید و شاهان ایرانی به دست غلامان ترک برافتادند و بدین‌سان «...غزنویان... و سپس سلسة سلجوقی جای آن خاندان را در ایران گرفت و در اندک مدت بر تمام ایران مسلط شد.»
  در آن زمان انگار دست کم دو نوع برخورد یکسره متفاوت با این تحول شکل پذیرفت. از سویی فردوسی میراث دهقانان ایرانی و تواریخ مکتوب و شفاهی ایران پیش از اسلام را احیا نمود. زبان فارسی را به سنگری دیرپا برای حفظ فرهنگ ایران بدل کرد و روی خوشی به سیطرة ترک و عرب نشان نداد. با زبانی سرکش و سره، و به لحنی پراندوه از روزگاری که «از ایران وز ترک وز تازیان» نژادی نو وبی‌ریشه پدید آمده و «بندة بی‌هنر» بر تخت شهریاری نشسته است.
  از سویی دیگر، ابوالفضل بیهقی در تاریخ پرآوازة خود، که چند دهه پس از شاهنامه نگارش یافت، برخوردی به گمانم متفاوت با فردوسی پیش گرفت. هدف من در این‌جا بررسی یکی از جنبه‌های تاریخ بیهقی است. می‌خواهم فلسفة تاریخ و روش تاریخنگاری او را بر رسم و برخی از پیامدهای اجتماعی این نوع نگرش و بافت روایی و زبانی ملازم آن را بسنجم.
  شاید بهترین تمثیل نحوة برخورد بیهقی با سیطرة ترکان و اعراب را بتوان در یکی از حکایات منقول در خود تاریخ بیهقی سراغ کرد. سخن از ابراهیم ینال است و او از جمله ترکمانانی بود که در دوران مسعود غزنوی به گوشه و کنار ایران حمله می‌نمودند. مورخان و جامعه‌شناسان گفته‌اند که یکی از تضادهای عمدة تاریخ ایران، و شاید یکی از علل واپس‌ماندگی اقتصادی آن، تنش فرساینده و دایمی میان قبایل اسکان نیافته (چون ترکمانان آن زمان) و تمدن و مدنیت شهری و اسکان یافته بوده است. بیهقی این تضاد را به شکلی سخت زیبا بیان می‌کند و در وصف ابراهیم و همپالکیان او می‌نویسد: «بیابان ایشان را پدر و مادر است، چنان‌ که ما را شهرها».
  به هر حال این فرزندان بیابان، طمع به فتح نیشابور داشتند که در آن زمان از نادره شهرهای جهان بود.
آن بی‌رغبتی به نبرد با نیروهای قاهر، آن طاعت اجباری در برابر «آتش که بال گرفته»، آن واگذاشتن سرنوشت در دست خداوندان ملک و ملکوت، آن گریستن پنهانی پیران و آن خندة تلخشان بر «تجمل فرسودة» آن مشت بیابانگردی که آن روز، از سرِ ادبار زمان، سودای تخت نیشابور در سر می‌پختند همه، به گمانم، تمثیلی‌ست از نگاه و برخورد خود بیهقی به تاریخ. او که خود برای چند دهه کارگزار دربار غزنوی و سلجوقی بود و کاتب دربار حساب می‌شد و در زیر و بم سیاست آن دوران شرکت داشت، در عین فرمانبرداری، در عین مداحی حکام، آنان را مورد انتقاد نیز قرار می‌داد و از نیشخند پنهانی هم ابایی نداشت، گرچه روایتش از تاریخ این تبار دست‌کم در ظاهر، و به ادعاهای مکرر خود راوی، ثنای این سلاطین، به خصوص مسعود است، اما در پس این ثنای ظاهری، در کنار تسلیم ظاهری راوی در برابر این «آتشی که بالا گرفته»، برخی از کاستی‌های قدرت حاکم را نیز برملا می‌کند. گاه به زبان اشارت و ایجاز زمانی به تلویح و تلمیح، قدر قدرتی سلجوقیان را می‌نکوهد، قداره‌بندی‌شان را نشان می‌دهد و از تباهی روزگار مردم می‌نالد و با ترکیبی زیرکانه از همة این ظرایف یکی از مهم‌ترین کتاب‌های تاریخ را از خود به‌جا می‌گذارد.
  به رغم اهمیت کم‌نظیر این کتاب، نزدیک به هزارسال عنایت چندانی به آن نشان داده نشد. تنها در دو سدة اخیر بود که بیهقی «کتابی همه پسند و همه خوان» شد. این اهمیت تازه‌یاب تصادفی نیست. دکتر فیاض آن را جزئی از جریان «تجدد ادبی» می‌خواند. در عین حال باید اضافه کرد که با هجوم غرب، ضرورت خودشناسی تاریخی برای ما ایرانیان اهمیتی حیاتی یافت. این خودشناسی از سویی معلول نفوذ غربی‌ها و رواج راه و رسم جدید آن‌ها در قرائت و تدوین متون تاریخی بود و از سوی دیگر، برای مبارزه با این نفوذ ضرورت داشت. رواج تجدد، نیاز و روش خودشناسی تاریخی را به ارمغان آورد. ستیز با نفوذ استعماری، که گاه ملازم رواج تجدد بود، بر ضرورت این خودشناسی و براهمیت کسب و تثبیت هویت قومی پرقوام و ریشه‌دار افزود.
  تاریخ بیهقی از جنبه‌های گونه‌گون اهمیتی ویژه دارد. نثر بیهقی، که اغلب به شعر پهلو می‌زند، از شاهکارهای تاریخ ادب فارسی است. منتقدان و مورخان و زبان‌شناسان از غنای واژگان آن، از سلاست بیان و زیبایی ترکیب‌هایش سخن فراوان گفته‌اند. بیهقی عبارات دیوانی و اسناد و مدارک دولتی زمان خودش را با وسواسی ستودنی و دقتی حیرت‌آور ضبط و ثبت کرده است. روایتش از تاریخ در عین ایجاز، به غایت ریزبین است. ملک‌الشعراة بهار در سبک‌شناسی خود مختصات نثر بیهقی را برشمرده و در عین حال سیاهه‌ای به راستی حیرت‌آور از واژه‌هایی ارائه کرده که نخست از طریق تاریخ بیهقی به زبان فارسی وارد شد. شاید بتوان ادعا کرد که نقش بیهقی در تدوین نثر فارسی همسنگ نقش شکسپیر در شکل‌بندی زبان انگلیسی مدرن بود. از سویی دیگر، دکتر یوسفی «آهنگ و طنین خاص» نثر بیهقی را می‌ستاید و می‌نویسد: «هر ایرانی فارسی‌دان در کلام بیهقی موسیقی پر تاثیری حس می‌کند...نثر وی زنده و پرتحرک و با حال از آب درآمده و به اقتضای مقام حرکت و وقار یا اوج و فرودی آشکار دارد. تصویر بزم امیر مسعود بر روی جیحون با ضربی چنین کوتاه و سریع و نشاط انگیز است... در جنگ طلخاب سخن طنطنه‌ای دیگر دارد و رزمی‌ست...آن‌جا که موضوع مستلزم تامل و اندیشه است، لحن بیهقی آرام و سنگین است...همه جا موسیقی کلام با اندیشه و معنی سازگاری درخشان دارد».
  در هر صفحه از تاریخ بیهقی نمونه‌های زیبایی از این همخوانی و سازگاری سبک و اندیشه را سراغ می‌توان کرد. در مرگ استادش بونصر مشکان می‌گوید «قلم را لختی بر وی بگریانم» و نثری به راستی محزون می‌نویسد. از سویی دیگر، در وصف حسنک وزیر، نثر بیهقی لحنی در آن واحد حماسی و اندوه‌زده می‌یابد. می‌نویسد: «جبه و پیراهن بکشید و دورانداخت با دستار، و برهنه با ازار بایستاد و دست‌ها در هم زد، تنی چون سیم سپید و رویی چون صد هزار نگار».
  البته در کنار الفتی که امروز با نثر روان بهقی احساس می‌کنیم، احساسی از غربت هم‌ گاه هنگام قرائتش، به گمانم، عارضمان می‌شود. سنوات او به زبان عرب‌اند («سنه اثنین و عشرین و اربعمائه»)، بسیاری از شخصیت‌هایی که صفحات کتابش را پر کرده‌اند، اسامی غریب و نامالوفی دارند. نثرش را می‌توان از نخست نمونه‌های نثر عرب‌زده دانست. این دو پارگی میان روانی زبان و انس امروزی ما با آن از یک سو، و بیگانگی اسامی و تقویم تاریخی آن، از سویی دیگر، را می‌توان به حساب دوپارگی دیرپای تاریخ ما، و دیرپایی سنت‌های پیش از اسلام ایران با واقعیت سیطرة اعراب و ترکان گذاشت.
  سبک و زبان تاریخ بیهقی از جنبة دیگری نیز اهمیت فراوان دارد. دکتر یوسفی بیهقی را نه تنها «مورخی بلند پایه بلکه نویسنده‌ای بزرگ» می‌داند که با باریک‌بینی و هنرمندی «فضای هر داستان را تصویر کرده».
  بسیاری از اهل فن ریشه‌های بافت روایی و ساخت زبانی داستان معاصر فارسی را در آثاری چون تاریخ بیهقی سراغ می‌کنند.
  محتویات کتاب تاریخ بیهقی دست کم به اندازة سبک آن پراهمیت‌اند. آنچه امروز به عنوان تاریخ بیهقی به دست ما رسیده بخش کوچکی از کل اثر اوست. بیهقی، که نوزده سال دبیر دستگاه غزنوی و سلجوقی بود، سی جلد کتاب نوشت که «پنجاه سال را شامل است و بر چندین هزار ورق می‌افتد» و امروزه تنها مجلد پنجم تا دهم آن در دست ماست. به علاوه، خود بیهقی به صراحت یادآور شده که بسیاری از اسناد و مدارکی که قاعدتا می‌بایست جزئی از کتاب می‌شد، از میان برده شده است. می‌نویسد: «و اگر کاغذها و نسخت‌های من به قصد ناچیز نکرده بودندی، این تاریخ از لون دیگری آمدی...»
علاوه بر این، بیهقی از برخی شعرا و شخصیت‌ها و اهل قلم سرآمد روزگار خود نیز یاد می‌کند که امروزه دیگر نشان و اثری از آنان در دست نیست. برای مثال او از کسی به نام شریف ابوالمظفر احمدبن ابی الهشیم هاشمی علوی نام می‌برد و می‌نویسد: «این بزرگ‌زاده مردی‌ست با شرف و نسب و فضل و نیک شعر و قریب صد‌هزار بیت شعر اوست». گویا امروز حتی بیتی هم از اشعار این هاشمی علوی به جا نمانده است. به عبارت دیگر، تلاشهای امروزین ما در خودشناسی تاریخی همواره با این معضل روبروست که گوشه‌ها و شخصیت‌ها و سندهای مهمی از گذشتة ما معروض چپاول زمان و زمامداران شده. آینة تاریخ ما، به سبب این گسست‌های عمدی و سهوی، خدشة فراوان دیده و گاه ما را از وادیدن چهرة تمام‌نمای خود محروم گذاشته است. اگر این قول فلاسفة معاصر را بپذیریم که سرشت هر انسان در گرو خاطره‌های اوست، آن‌گاه می‌توان گفت که هویت جوامع نیز، تا حد زیادی، تابع خاطره‌های قومی آنان است و در این صورت، چاره‌ای جز این استنتاج نیست که گسست و دوپارگی‌های فراوانی بر خاطرة قومی ما سایه انداخته است.
گذشته از آنچه نهب زمان و غارت حکام از تاریخ بیهقی ربوده، نکات متعدد مهمی هم به سبب نظرگاه فلسفی- سیاسی بیهقی و قید و بند‌های تاریخی زمان او جایی در تاریخش نیافته‌اند. باید در این «از قلم افتاده‌ها» غور کرد چون محذوفات هر متن به اندازة مضمون و محتویات آن در شکل‌بندی سرشت و جوهر متن موثرند و در تعیین «معنای تاریخی» آن نقشی اساسی بازی می‌کنند.
  نکات اجتماعی پراهمیتی که در تاریخ بیهقی محلی از اعراب نیافته‌اند، به گمانم، بر دو نوع‌اند. برخی ریشه در شرایط فرهنگی- تاریخی زمان بیهقی دارند و گروه دیگری ظاهرا به سبب ملاحظه کاری‌های سیاسی و شخصی بیهقی از قلم افتاده‌اند و ریشه در جنس تفکر و تعلقات سیاسی خود او دارند.
  یکی از بارزترین جنبه‌های بافت تاریخ بیهقی غیبت محسوس زنان در آن است. البته این موضوع را نمی‌توان تنها از ویژگی‌های تاریخ بیهقی شمرد، چه بیش و کم در تمامی متون تاریخی دیگر آن زمان نشان چندانی از زنان نیست. در تاریخ بیهقی اشاره به زنان بیش و کم محدود به مواری‌ست که در مقام مادر، همسر یا معشوق یکی از مردان محل اعتنا قرار می‌گیرند. حتی بسیاری از این اشارات هم امروز از نظر ما مدح شبیه به ذم‌اند.
به رغم تفاوت مهمی که از لحاظ نوع ادبی میان شاهنامه و تاریخ بیهقی وجود دارد، قیاس این دو کتاب از جنبة نحوة حضور زنان در آنها نکات جالبی را نشان می‌دهد. شاهنامه تاریخ اسطوره‌ای– قدسی قوم ماست. بسیاری از زنان در شاهنامة فردوسی چهره‌هایی رزمنده و درخشان دارند. تاریخ بیهقی تاریخ ناسوتی ماست. به قول رولاند بارت، زبان اسطوره‌ای به طبیعت نزدیک است و در طبیعت، بیش از تاریخ، مرد و زن در صلح‌اند. غیبت زنان در متن تاریخ بیهقی نمادی از غیبتشان در عرصة علنی اجتماع آن زمان است. تاریخ بیهقی و کتاب‌های مشابه آن را می‌توان، از این لحاظ، مصداق بارز «تاریخ مذکر» دانست.
  نوع دومی هم از مسائل و شخصیت‌ها در تاریخ بیهقی از قلم افتاده‌اند که غیبتشان به گمانم باید به حساب روح و اساس تفکر سیاسی بیهقی گذاشت. بیهقی، ظاهرا به اعتبار ملاحظات سیاسی خود، نوعی پارسی ستیزی خفیف پیشه کرده بود. مثلا دربارة فتح خراسان به دست سپاهیان اسلام می‌نویسد: «در اول فتوح خراسان...بر دست آن بزرگان که در اول اسلام بودند، چون عجم را بزدند و از مدائن بتاختند...». قیاس زبان این عبارات با توصیف فردوسی از همین واقعه نشانی گویا از نظرگاه‌های متفاوت این دو است. زبان فردوسی زبانی قومی است در تلاش حفظ استقلال، و زبان بیهقی زبان قومی تسلیم تقدیر تاریخ.
  گرچه بیهقی در کتاب خود از شعرای فراوان «چون استادان عصر ما چون عنصری و عسجدی و زینبی و فرخی» نام می‌برد و بیش از سیصد بیت از اشعار آنان را به متن تاریخ خود می‌افزاید حتی یک بار هم به فردوسی اشاره نمی‌کند.
  اما به مراتب حیرت‌‌آورتر از همۀ این غیبت‌ها، کم و کیف مطالبی‌ست که به تاریخ بیهقی راه یافته‌اند. بیهقی به رغم کم‌توجهی به زندگی «رعیت» و «غوغا»، در مفهوم واقعی نوعی تاریخ اجتماعی می‌نوشت. از ساخت دربار تا شایعات سیاسی، از اصطلاحات رزمی و بزمی تا راه و رسم رمزنویسی و جاسوس‌گماری، از کم و کیف نظرخواهی پنهانی شاهان از مردم تا نحوة عشرت‌طلبی و سودجویی آنان، از نامه‌ها و اسناد رسمی تا آیین عروسی و عزا همه در تاریخ بیهقی راه یافته‌اند. یک‌جا در وصف حرکت سپاه از «قلب و میمنه و میسره جناحها و مایه‌دار و ساقه و مقدمه» یاد می‌کند و درجایی دیگر، در حکایت صینی می‌نویسد: «و حدیث مرگ او از هر لونی گفتند، از حدیث فقاع و شراب و کباب و خایه، و حقیقت آن ایزد عزه ذکره تواند دانست. و از این قوم کس نمانده است و قیامتی خواهد بود و حسابی بی‌محابا و داوری عادل و دانا بسیار فضیحت‌ها که از زیر زمین برخواهد آمد».
  در روایت نهایت ایجاز را رعایت می‌کند. در مدح و مداهنه هرگز راه اغراق نمی‌پوید. به جزئیات توجهی حیرت‌آور دارد. گاه این توجه را در توصیفش از واقعیت می‌توان دید. مثلا در ذکر بردار کردن حسنک وزیر می‌نویسد: «چون این کوکبه راست شد -من که بوالفضلم و قومی بیرون طارم به دکانها بودیم نشسته در انتظار حسنک. یک ساعت بود. حسنک پیدا آمد بی‌بند، جبه‌ای حبری رنگ با سیاه می‌زد، خلق‌گونه، دراعه و ردایی سخت پاکیزه و دستاری نشابوری مالیده و موزة میکائیلی نو در پای و موی سر مالیده زیر دستار پوشیده کرده اندک مایه پیدا بود.»
  نشان دیگر این عنایت ویژه به جزئیات را در ساخت عبارات بیهقی سراغ می‌توان کرد. گفته‌اند که تعبیر زبان شناختی یک متن بی‌شباهت به تعبیر رویا نیست. همان‌طور که در رویا گاه همة بار معنایی رویا بر دوش نکته‌ای به ظاهر جزئی و یکسره بی‌اهمیت و حاشیه‌ای‌ست، در بسیاری از عبارات بیهقی نیز گاه همة هالة معنایی عبارت را باید گرد واژه‌ای به ظاهر حاشیه‌ای سراغ کرد. مثلا می‌نویسد: «و روز شنبه هشتم این ماه نامه‌ها رسید از خراسان و ری همه مهم و امیر البته بدان التفات نکرد». ناگفته‌ پیداست که هستة معنایی این عبارت دربست در همان واژة «البته» پنهان شده است.
   گاه بیهقی در تاریخ خود به میدان فلسفه گام می‌گذارد. جای پای افلاطون را بی‌شک در این ملاحظات فلسفی مشاهده می‌توان کرد. در بعضی از زمینه‌ها، نواندیشی و پیشتازی فکری بیهقی بی‌بدیل است. مثلا می‌نویسد: «مردمان را، خواهی پادشاه و خواهی جز پادشاه، هر کس را نفسی‌ست و آن را روح گویند، سخت بزرگ و پرمایه، و تنی‌ست که آن را جسم گویند، سخت خرد و فرومایه. و چون جسم را طبیبان و معالجان اختیار کنند تا در بیماریی که افتد زود آن را علاج کنند و داروها و غذاهای آن بسازند تا به صلاح باز آید، سزاوارتر که روح را طبیبان و معالجان گزینند تا آن آفت را نیز معاجت کنند، که هر خردمندی که این نکند بد اختیاری که او کرده است که مهمتر را فروگذاشته است و دست در نامهمتر زده و چنان که آن طبیبان را داروهاست و عقاقیر است از هندوستان و هرجا آورده، این طبیبان را نیز داروهاست و آن خرد است و تجارب پسندیده، چه دیده و چه از کتب خوانده.»
  وقتی به تاریخ روانشناسی در غرب توجه می‌کنیم، وقتی به یاد می‌آوریم که در آن‌جا تا آغاز عصر نوزایش (رنسانس)، مصائب روانی هنوز نوعی جن‌زدگی تلقی می‌شد و درمانش هم به عهدة جن‌گیران و مفتشان کلیسا بود، و بالاخره وقتی به یاد می‌آوریم که حتی تا به امروز بسیاری از مردم هنوز بیماری روانی را بالمآل عارضه‌ای شرم‌آور می‌دانند و به جای درمان آن اغلب در کتمانش می‌کوشند، آن گاه صراحت بیان و صلابت نظر بیهقی حیرت‌آور جلوه می‌کند.
  از لحاظ نفس و نوع تاریخگاری هم بیهقی نه تنها در زمان خود، حتی تا قرن‌ها پس از خود در ایران یکتا و بی‌نظیر بود، بلکه در قیاس با مورخان هم عصر خود در غرب هم بدیل و همتایی نداشت. مورخان غربی در عصر بیهقی بیشتر تذکرة پادشاهی می‌نوشتند نه تاریخ اجتماعی، بیهقی خود می‌دانست که روایتش از تاریخ نادر و بدیع است.
می‌نویسد: «اگر چه این اقاصیص از تاریخ دور است چه در تواریخ چنان می‌خوانند که فلان پادشاه فلان سالار را به فلان جنگ فرستاد و فلان روز صلح کردند و این آن را یا او این را بزد و بر این بگذشتند، اما من آنچه واجب است به جای آرم.»
  انگار بیهقی در عین حال خود می‌دانست که این رسم تاریخنگاری چندان محبوب عوامش نخواهد بود. گویی در ناصیة تاریخ می‌دید که مدتی نزدیک به هزارسال کتاب سترگش محل اعتنای چندانی نخواهد بود چون می‌نویسد: «بیشتر مردم عامه آنند که باطل را دوست‌تر دارند چون اخبار دیو و پری و غول بیابان...و آنچه بدین ماند از خرافات که خواب آرد نادانان را چون شب برایشان خوانند و آن کسان که سخن راست خواهند تا باور دارند ایشان را از دانایان شمرند، و سخت اندک است عدد ایشان و ایشان نیکو فراستانند و سخن زشت بیندازند».
  نه تنها گسترة آنچه بیهقی در زمرة رخدادهای تاریخی دانسته کتاب او را سرشتی ممتاز و یکتا می‌بخشد، نه تنها سبک سلیس و اغلب شعرگونه‌اش این روایت را به یکی از شاهکارهای ادبی بدل کرده، بلکه روش تاریخنگاری بیهقی نیز سخت بدیع است و می‌توان آن را یکی از جالب‌ترین و دقیق‌ترین روایات تاریخ ایران دانست. بیهقی را «گزارشگر حقیقت» خوانده‌اند و تاریخش را، از لحاظ دقت در امانت، «بهترین و صحیح‌ترین تواریخ فارسی» به شمار آورده‌اند. گفته‌اند که بیهقی «گویی به اصول تاریخ نویسی، چنان که مقبول دانشمندان امروز است وقوف داشته» این ادعاها در عین درستی، به گمانم، محتاج بازاندیشی است و عمده هدف من در اینجا غور و وارسی در همین مدعاهاست.
«حقیقت» مفهومی مجرد نیست؛ ریشه در تاریخ دارد و با ضرورت‌های قدرت ملازم است. هر حقیقتی، به قول فلاسفة جدید، آغشته به تاریخ است. به قول میشل فوکو نظام تولید حقیقت در هر جامعه از جنبه‌های فراوان با نظام تولید ثروت در آن جامعه توازی دارد. هر ساخت قدرت بافت دانش و معرفت ویژه‌ای گردِ خود می‌تند. همین بافت معرفت، همین «عالم مقال حقیقت» از اسباب عمدة تثبیت و تحکیم و باز تولید قدرت سیاسی زمان است. مورخان در عین شرح و وصف این «عام مقال حقیقت» اغلب خود بالمآل جزئی از آنند. تاریخ، به عنوان رشته‌ای از معارف انسانی، از ارکان عمدة این بافت است. با دگرگونی تاریخ، مفهوم حقیقت تاریخی هم دگرگون می‌شود. به قول خود بیهقی، «و عادت زمانه چنین است که هیچ چیز بر یک قائده بنماید و تغییر به همه چیزها راه یابد». حقیقت تاریخی هم از این قاعده مستثنی نیست. مورخان امروزی از «فضای تجربة تاریخی» و «افق انتظار» تاریخی سخن می‌گویند واصرار دارند مفهوم «تاریخ» و «حقیقت» هر دو باز بسته به این فضا و افق‌اند.
  در یک کلام بیهقی نه «گزارشگر حقیقت» که گزارشگر روایت خاص از حقیقت بود و این روایت به اقتضای منافع خصوصی و محدودیت‌های تاریخی زمان او شکل پذیرفته بود. به جای آنکه در متنی چون تاریخ بیهقی نگرشی تمام‌گرا، یکدست و یکپارچه سراغ کنیم باید، به گمانم، در جستجوی گسست‌های آن باشیم و ببینیم کجا و چرا آن ظاهر و زبان یکدست، آن روایت «حقیقت»، به واقعیت‌ها و روایت‌های متکاثر و گاه متضاد ره می‌سپرد. در یک کلام، باید «حقیقت» بیهقی را به محک تاریخ آن روز و امروز بزنیم و با کند و کاو در «زوایا و خبایا»ی آن، بافت پیچیدة حقیقتش را بازشناسیم. زبان بیهقی پر از ابهام و پرده‌پوشی و دوگانه گویی‌ست و همین زبان بر روایتش از حقیقت هم ‌سایه انداخته است و انگار مصداق همة این نکات را از خود عنوان کتاب، یعنی تاریخ بیهقی می‌توان سراغ گرفت.
  واژة تاریخ در زبان فارسی دست کم دو معنای متفاوت دارد. از سویی اشاره به زمان فصلی و تقویمی رخدادی دارد «مثلا، روز اول سال 1375)؛ از سویی دیگر، به رشتة خاصی از معرفت و نوع ویژه‌ای از روایت اشاره می‌کند که می‌کوشد آن دسته از رخداد‌هایی را که «تاریخی» به شمار آمده‌اند، در «ساخت» معینی جای دهد و به آنان نظم و معنا ببخشد. در هر دو عرصه، ذهن و زبان راوی و تعلقات فکری او در تعیین آنچه به «تاریخ» شهرت می‌گیرد نقشی اساسی بازی می‌کند.
  به علاوه، هر مورخی در نقل «رخدادهای» ساده‌ای که مصالح ساخت تاریخ‌اند نوعی قصه‌گوست؛ روایت هر رخداد، خود آن رخداد نیست؛ از صافی زبان و ذهن راوی گذشته. به عبارت دیگر، زمان و مکان رخداد به گذشته تعلق دارد و «روایت» آن، با «تاریخ» آن، با تاخیر و به مداخلة ذهن و سلیقة راوی، به دست ما که خوانندة آنیم، می‌رسد.
از سویی دیگر کتاب بیهقی را به نام تاریخ بیهقی می‌شناسیم و مستتر در بافت دستوری این عنوان، این واقعیت انکارناپذیر نهفته که او نه حقیقتی مجرد که روایتی مشخص و فردی را نقل کرده است. بافت روایی بیهقی بیشتر شباهت به حکایت و قصه دارد؛ آفریدة ذهن راوی‌ست نه تابع منطق «حقیقت» مورد روایت. این روایت توالی زمانی چندانی ندارد. همان‌طور که خود بارها می‌گوید، «از حدیث، حدیث می‌شکافد» و از سخن، سخن خیزد.
تار و پود تاریخی «حقیقت»‌های بیهقی را می‌توان آشکارا در نحوة برخورد او با سلطان مسعود سراغ کرد. «حقیقت» شخصیت مسعود در کتاب غرق تصاویر و تعابیر سخت پیچیده و گاه متضاد و متفاوت است. از سویی مسعود مردی‌ست پر استبداد که در سیاست بی‌تدبیر و در جنگ بی‌کفایت بود. به دینداری تظاهر می‌کرد. اما گاه «بیست و هفت ساتگین نیم منی» مِی می‌خورد و آن‌گاه برمی‌خاست و «آب و طشت» می‌خواست و مصلای نماز، دهان می‌شست و نماز می‌کرد. مال دنیا را سخت دوست می‌داشت و دهن‌بین بود. به هیچ کس اعتماد نداشت و «چنان که پدر بر وی جاسوسان داشت پوشیده، وی نیز بر پدر داشت، هم از این طبقه، که هر چه رفتی بازنمودی».
گرچه همة این رذائل شخصیت مسعود را از متن تاریخ بیهقی در می‌یابیم، اما بیهقی در    عین حال دربارة همین پادشاه می‌نویسد: «و زو کریم‌تر و رحیم‌تر رحمة‌الله علیه کس پادشاه ندیده بود و نخوانده»، و دربارة خاندان مسعود ادعا می‌کند که: «و حال پادشاهان این خاندان، رحم‌الله ماضیهم و اعز باقیهم، به خلاف آن است، چه بحمد‌الله تعالی معالی ایشان چون آفتاب روشن است و ایزد عز ذکره مرا از تمویهه و تلبیسی کردن مستغنی کرده است که آنچه تا این غایت براندم و آنچه خواهم راند برهان روشن با خویشتن دارم.»
ناسازگاری این دو تصویر را می‌توان دست کم به دو سبب و ریشه تاویل کرد. نخست باید به خاطر داشت که بیهقی و بونصر مشکان که استادش بود هر دو کارگزاران دستگاه مسعود بودند. حیات و مقام و معاششان به قدرت او بازبسته بود. بدیهی‌ست که نمی‌توان از بیهقی انتظار داشت که یکسره از قید همة این پیوند‌ها و درهم پیچیدگی‌ها برگذرد و «حقیقت» را گزارش کند.
  از سویی دیگر، خود بیهقی انگار بارها هشدارمان می‌دهد که «حقیقتش» را چندان مطلق نپنداریم و محدودیت‌های سیاسی او و زمانش را در نظر گیریم. با آن که خود خدمتکار پادشاه بود، می‌نویسد «خاک بر سر خاکسار که خدمت پادشاه کند، که با ایشان وفا و حرمت و رحمت نیست»، و در جایی دیگر یادآورمان می‌شود که «چاکران و شیران چخیدن». به دیگر سخن، راویانی چون بیهقی روباهانی رند و تیزهوش که گرفتار شیرانی درنده‌اند و به قول بیهقی این شیران «بر سه چیز اغضاة نکنند: القدح فی الملک و افشاة السر و التعرض [للحرم]». در قسمتی دیگر، بیهقی صراحتی بیشتر دارد و می‌نویسد: «آن نتوان گفت، و محال باشد دیگر سخن گفتن که بی‌ادبی باشد». در جایی دیگ انگار خود را در زندانی زبانی گرفتار می‌بیند و این واقعیت اندوهگینش می‌کند و می‌نویسد: «و حال خراسان چنین، و از هر جانب خللی، و خداوند جهان شادی دوست و خودداری و وزیر متهم و ترسان، و سالاران بزرگ که بودند همه رایگان برافتادند... ندانم که آخر کار چون بود، و من باری خون جگر می‌خورم. و کاشکی زنده نیستمی که این خلل‌ها نمی‌توان دید».
در یک کلام تاریخ بیهقی بیشتر یک تجربة تاریخی‌ست تا روایت حقیقت؛ نوعی حدیث نفس شخصیتی‌ست تاریخی و همه محدودیت‌های ملازم چنین شخصیتی در متن روایت او از حقیقت راه یافته است. نشان‌این «فضای تجربة تاریخ» و «افق انتظار» حتی در روش تاریخ‌نگاری او هم به چشم می‌خورد.
  بیهقی در مورد روش تاریخی خود می‌نویسد: «...نباید که صورت بندد خوانندگان را که من از خویشتن می‌نویسم و گواه عدل بر هرچه گفتم تقویم سالهاست که دارم با خویشتن همه به ذکر احوال ناطق.»
  مستتر در این عبارت این گمان است که روایت مکتوب، به نفس کتابت، اعتبار حقانیت دارد. در همین زمینه در جایی دیگر بیهقی مورخان را هشدار می‌دهد که «احتیاط باید کرد نویسندگان را در هرچه نویسند که از گفتار باز توان ایستاد و از نبشتن باز نتوان ایستاد و نبشته باز نتوان گردانید».
  تاریخ او سوای این «تقویم سالها»، ماخذ دیگری نیز دارد. می‌نویسد: «و من که این تاریخ پیش گرفته‌ام، التزامی این قدر بکرده‌ام تا آنچه نویسم یا از معاینة من است یا از سماع درست از مردی ثقه.» در بارة چنین مردان ثقه ادعا می‌کند که «و او آن ثقه است که هر چیزی که خرد و فضل وی آن سجل کرد هیچ گواه حاجت نیاید.» در جایی دیگر، در تفصیل روش خود می‌نویسد: «پیش از این به مدتی دراز کتابی دیدم به خط استاد ابوریحان و او مردی بود در ادب و فضل و هندسه که در عصر او چنو دیگری نبود و به گزاف چیزی ننوشتی و این دراز از آن دادم تا مقرر گردد که من در این تاریخ چون احتیاط می‌کنم.» پس بدین‌سان، بیهقی معاینه و تجربة خویش یا راوی ثقه‌ای را پشتوانة روایتش از حقیقت می‌شمرد و نسبت روش تاریخی خود را به خردگرایی ابوریحان بیرونی می‌بندد.
اما نسبت این روش نه به خردگرایی ابوریحان و نه به حقیقت‌گویی علمی، که بیشتر به ساخت و بافت مالوف حدیث اسلامی نزدیک است.
  «حقیقت» بیهقی، به لحاظ تاکیدش بر خرد و معاینه، گوشه چشمی به آینده دارد، از سویی دیگر، به لحاظ پایبندی‌اش به «راویان ثقه»، خیره و مرعوب گذشته است. به علاوه، در «حقیقت» بیهقی، راوی و مروی در بسیاری از موارد یکی‌اند و لاجرم آن دوپارگی لازم میان عاقل و معقول محلی از اعراب ندارد. پس تنها به احتیاط و قید فراوان می‌توان گفت که بیهقی «حقیقت» می‌گفت و روشی «علمی» در تاریخ پیشه کرده بود.
پیدایش رشتة تاریخ، به عنوان جریانی جدا از الهیات، فلسفه و تذکره‌نویسی از پیامدهای تجدد بود. نقد و تحلیل تجربة هستی اجتماعی انسان به جای مدح و تفضیل زندگی نجبا و بزرگان نشست. گرچه بیهقی در بسیاری از زمینه‌ها مصالح چنین تحولی را گرد هم آورد، اما نه او، و نه نسل‌های بعدی مورخان ایرانی، هیچ کدام گام‌های اساسی لازم را برای پیدایش تاریخ‌نگاری نقاد برنداشتند. تاریخ‌نگاری ما به جای تدوین روشی خردگرا، نقاد و ناقد، از «درة نادری» سردرآورد و درست در زمانی که غرب به ساده‌نویسی و خردگرایی رو می‌کرد، مورخان ما به شیوه‌هایی مغلق و کم‌مغز و بی‌مایه روی آوردند. درک چرایی این تحول، به گمانم، یکی از کلیدهای شناخت ریشه‌های معضل تجدد در ایران است.
از جنبه‌ای دیگر نیز راه و روش تاریخی بیهقی با روش تاریخی خردگرا تفاوت داشت. نقطة عزیمت خردگرا این گمان است که تاریخ ساخته و پرداختة ارادة انسان‌هاست. خرد انسان از پس شناخت چنین تاریخی برمی‌آید. اما اگر تاریخ را کار تقدیر بدانیم، ناچار خرد خاکی انسان را هم از درکش عاجز می‌شماریم. بیهقی از سویی، مانند نیچه، دلبستگی به تاریخ و معرفت تاریخی را جزو اسباب انسانیت می‌داند و می‌نویسد: «هر کس که خویشتن نتواند شناخت، دیگر چیزها را چگونه تواند دانست. وی از شمار بهائم است، بلکه نیز بدتر از بهائم.» و از سویی دیگر مورخ غایی را خدا می‌داند.
  این تردید فلسفی، این هزارتوی پر ابهامی که بسیاری از «حقایق» تاریخ بیهقی در بطن آن نهفته، بالمآل به شکل نوعی رندی زبانی تجلی پیدا می‌کند و یکی دیگر از مصادیق به راستی پیچیده و پرپیچ و خم آن را می‌توان در حکایت بزرجمهر سراغ کرد. بیهقی از سویی او را به تحقیر «از دین گبرکان» می‌خواند «که دین با خلل بود». می‌گوید مشتی او را مسیحی خوانده‌اند. سپس به تفصیل سجایای اخلاقی بزرجمهر یاد می‌کند. در وصفش چنان نیکو می‌گوید که انگار همین «گبرک» را تجسم همة سجایای اخلاقی می‌داند. سپس از کسری، پادشاه ایران، می‌گوید که از سرکشی بزرجمهر به خشم آمد و «آخر بفرمود تا او را کشتند و مثله کردند. و وی به بهشت رفت و کسری به دوزخ.» وقتی به یاد می‌آوریم که بسیاری از وزرای مسعود سرنوشتی مانند بزرجمهر یافتند، وقتی به لایه‌ها و چرخش‌های عاطفی حکایت عنایت می‌کنیم، نه تنها شان نزول آن را در تاریخ بیهقی بلکه ظرافت و پیچیدگی رندی زبان بیهقی را هم بیشتر ارج می‌داریم.
  انگار بیهقی با زیرکی به مصاف استبداد سیاسی می‌رفت. شاید هستی و دوام بیهقی، و نیز دوام تاریخی قوم ایرانی، در گرو رندی زبانی بوده است. اما شاید این دوام را به بهایی گزاف خریده‌ایم. می‌گویند نیاز به اسطوره برخاسته از قدر قدرتی واقعیت است. به دیگر سخن، انسان، عاجز در برابر قدرتهای قاهر طبیعت و تاریخ، اسطوره می‌آفریند و در پناه این آفریدة خویش، امنیت و آرامش می‌جوید. شاید در فرهنگ ما، زبان ما، با ابهام و رندی بطن در بطنش، نوعی اسطورة ماست. در زبان و به مدد زبان، خود را و خاطرة قومی خود را از گزند واقعیت‌های قاهر مصون می‌داریم. زبان هر قوم را پنجرة آن قوم به واقعیت دانسته و در عین حال آینه‌ای از خلقیات آن قومش شمرده‌اند. تاریخ بیهقی از این بابت آینه‌ای تمام نماست.
آذر 72

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر ابوالفضل بیهقی مورخ ، ادیب ، نویسنده و استاد مسلم نثر فارسی امثال و کنایات بیهقی در زبان امروز از نظر استاد ابوالقاسم جلیل پور تحول معنایی در واژه­های تاریخ بیهقی بیهقی و ارزش اثرش‌ تاریخ بیهقی‌ و تأثیر آن بر ادبیات امروز یک شمعدانی برای دختر رحمان بخشی از رُمان یار حسین خسروجردی بیوگرافی استاد حسین خسروجردی نویسنده و رمان نویس برجسته معاصر سبزوار جشن گلریزان مدرسه روستای حارث آباد برای کاریز گریان کسکن به قلم حسین خسروجردی تاریخ در تاریخ بیهقی دکتر عباس میلانی
کلمات کلیدی وبلاگ «تاریخ بیهقی » یا حقی و سیدی (۱) "یلدا این جشن باستانی کهن" (۱) 53 اثر دراماتیک نهفته در تاریخ بیهقی (۱) abolfazl beihaghi (۱۱) abolfazl beyhaghi (٢) abolfazl beyhaghi bolfazl beyhaghi (۱) abolfazlbeyhaghi (۱٥) beihaghabolfazli (٢) beihaghi abolfazl (۱) birthplace village of hares abad a bayhaqi (٢) history of bayhaq (۱) introduction to the history of bayhaqi (۱) khajeh abolfazl mohammaebn hossin beyhaghi (۱) masoudian histo (۱) آئین نوروزی در زادگاه بیهقی (۱) آرامگاه سنایی در غزنین (۱) آشنایی با حسین خسروجردی رمان نویس معاصر سبزوار (۱) آشنایی با محمود امیری عکاس برجسته ایران (۱) آشنایی مختصر با حکیم عمر خیام (۱) آناهید خزیر (۱) آناهید خزیر موسسه شهر کتاب (٢) آناهید خزیر وسسه شهر کتاب (۳) آنتوان چخوف (۱) آیا بیهقی به فردوسی ارادت داشت (۱) آیـا دنیـا چنـد مـاه دیگـر به پایـان خواهـد رسیـد؟ (۱) آیا شب یلدای امسال پایان دنیاست؟ (۱) آیین رزم در عصر غزنویان و تاریخ بیهقی (۱) آیین های ازدواج در تاریخ بیهقی (۱) ابوالحسن علی بن زید بیهقی (۱) ابوالفضل بیهقی (۱٥٤) ابوالفضل بیهقی ادیب شیرین سخن (۱) ابوالفضل بیهقی از منظر بزرگان تاریخ و ادب پارسی (۱) ابوالفضل بیهقی استاد مسلم نثر فارسی (٩٩) ابوالفضل بیهقی استاد مسلم نثر فارسی h (۱) ابوالفضل بیهقی بریده ای از تاریخ بیهقی (۱) ابوالفضل بیهقی پدر نثر فارسی (۱) ابوالفضل بیهقی تاریخ نگار منصف (۱) ابوالفضل بیهقی جوانمردی راستین به قلم دکتر فاطمه ن (۱) ابوالفضل بیهقی حقیقت گوی عادل (۱) ابوالفضل بیهقی در آستانه فراموشی (٤) ابوالفضل بیهقی گزارشگر حقیقت (۱) ابوالفضل بیهقی معمار کاخ نثر پارسی دری است (۱) ابوالفضل بیهقی نویسنده شیعه مذهب ایرانی (۱) ابوالفضل بیهقی و احترام از استاد (۱) ابوالفضل بیهقی و جامعه غزنوی-احسان طبری (۱) ابوالفضل بیهقی و محققان تاریخ او (۱) ابوالفضل بیهقی و نیکیِ نوشتن از حسین خسروجردی (۱) ابوالفضل بیهقی وتاریخ بیهقی (۱) ابوالفضل بیهقی وشعر نو (۱) ابوالفضل بیهقی کیست (۱) ابوالفضل بیهقی کیست؟ (۱) ابوالقاسم جلیل پور (۱) ابولفضل بیهقی و بونصر مشکان (٢) احترام از استاد در آیین بیهقی (۱) احمد شاملو (۱) احمد طالبی نژاد و ارزش های سینمایی تاریخ بیهقی (۱) اختلاس به روایت بیهقی (۱) ارامگاه دکتر شریعتی در دمشق-سوریه: (۱) ارتباط با وبلاگ ابوالفضل بیهقی (۱) ارزش های سینمایی تاریخ بیهقی (۱) ارزشهای ادبی تاریخ بیهقی (۱) ارمغان بهداروند کارشناس ارشد زبان وادبیات فارسی (۱) از روح رمان کوندرا تا جهانبانان خسروجردی (۱) از فراز تا فرود یحیی برمکی (۱) ازدواج در تاریخ بیهقی (۱) ازدواح و شصت توصیه خواندنی (۱) اسب چوبی (۱) اسب چوبی، آیینی کهن از دیار سبزوار (۱) استاد علوی مقدم (٢) استاد علی اصغر محمدخانی شهر کتاب (۱) استاد محمد ابراهیم باستانی پاریزی (۱) استاد منوچهر دانش‌پژوه (۱) استادان زبان فارسی هند ایران (۱) استقبال سوسن شریعتی دختر دکتر شریعتی از پیامکها در (۱) اسرارنامه سبزوار (٢) اصغر فرهادی (۱) افتخار ادبیات فارسی به تاریخ بیهقی (۱) افتخار دیار بیهق و سربداران دکتر شریعتی (۱) افسانه کوه میش (۱) اگر بیهقی عرب‌گراست چرا کتابش به فارسی است (۱) امام حسین (۳) امام حسین (ع)هنوز مظلوم است (٢) امام زمان عج (۱) امثال و کنایات بیهقی در زبان امروز (۱) امیر نعمتی لیمائی (۱) امیر نعمتی لیمائی ، دانشجوی دکترای تاریخ ایران بعد (۱) امیر نعمتی لیمائی وبلاگ سرزمین تار (۱) انتقاد روزنامه افغانی از عدم توجه به تاریخ بیهقی (۱) انتقال چهار راس جبیر باقیمانده از شیر احمد به خواف (۱) انجمن علمی ادبی دانشجویان افغانستان مقیم ایران (۱) انسان ها در نقش بازیگر (۱) انیشتن (۱) انیمیشن زندگی ابوالفضل بیهقی (۱) اهمیت تاریخ بیهقی (۱) اهمیت و جایگاه تاریخ بیهقی در تاریخ و ادب فارسی (۱) اول آبان روز ملی ابوالفضل بیهقی (٦) اول آبان روزبزرگداشت ابوالفضل بیهقی (٤) اول آبان روزملی ابوالفضل بیهقی (۱) اول آبان ماه روز ملی ابوالفضل بیهقی گرامی باد (۱) اول آبانماه 1395 همایش ملی بیهقی در سبزوار (۱) اولین تصحیح تاریخ بیهقی (۱) ایستگاه تحقیقات جنگلها و مراتع حارث آباد (۱) ایستگاه تحقیقات جنگلها و مراتع حارث آباد سبزوار (۱) باز محرم شدو دلها شکست از غم زینب دل زهرا شکست (۱) بازی کامپیوتری انگری بردز وتهاجم فرهنگی (۱) بال هایت را کجا جا گذاشتی ای انسان ؟ (۱) بالزاک و بیهقی (۱) بچه که بودیم (۱) براتعلی الهی (۱) برای کاریز گریان کسکن به قلم حسین خسروجردی (۱) برای یافتن آرامگاه ابوالفضل بیهقی اشتباه نروید (۱) بردار کردن حسنک وزیر (۱) بررسی شخصیت بونصر مشکان (۱) بررسی شخصیت بیهقی در وبلاگ سکوت بی انتها (۱) بزرجمهر حکیم و کسر (۱) بزرگداشت ابوالفضل بیهقی (۱) بزرگداشت ابوالفضل بیهقی اول آبان ماه در سبزوار برگ (۱) بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در 11 آبان ماه 1394برگز (۱) بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در اواسط آبان ماه 1394برگز (۱) بزرگداشت بیهقی (۱) بزرگداشت خواجه ابوالفضل بیهقی در سبزوار برگزار شد (۱) بزغاله مار بزرگترین خزنده جنگل های حارث آباد (۱) بلاغت در نامه‌های تاریخ بیهقی (۱) بلقیس سلیمانی داستان‌نویس و ادب‌پژوه (۱) بنای یادبود و تندیس ابوالفضل بیهقی (۱) بورس تحصیلی امام حسین در سخنرانی دکتر علی شریعتی (۱) بونصر مشکان (۱) بونصر مشکان و تاریخ بیهقی (۱) بـوی کباب / داستانک تلخ اما واقعی (۱) بیماری های پسته (۱) بیهق (۱) بیهق این اقلیم هزارتکه باستان بخش سوم (۱) بیهق این دیار هزار تکة باستان حسین خسروجردی (۱) بیهقی (٢٩) بیهقی برجسته ترین تاریخ نگاران تمامی ادوار ایران (۱) بیهقی به روایت دولت‌آبادی (۱) بیهقی تاریخ‌نویسی سخت باریک‌بین است (۱) بیهقی تاریخ نگاری محافظه کار (۱) بیهقی تاریخش را از سر درد نوشته، نه بی‌دردی (۱) بیهقی جمله‌سازی را دگرگون می‌کن (۱) بیهقی حدادعادل و دکتر یاحقی (۱) بیهقی خدای مطلق نثر فارسی (۱) بیهقی خواستِ هنر را بر خواستِ قدرت چیره می‌کند (۱) بیهقی خوانی (۱) بیهقی خوانی در حارث آباد (۱) بیهقی خوانی در روستای حارث آباد (۱) بیهقی در داستان حسنک شاعر است نه مورخ (٢) بیهقی مورخی وفادار و روایتگری هنرمند (۱) بیهقی نویسنده‌ی هنجارشکن (۱) بیهقی و ارزش اثرش‌ (۱) بیهقی و امر به معروف و نهی از منکر (۱) بیهقی و ایران پیش از اسلام (۱) بیهقی و تاریخ‌گرایان نوین (۱) بیهقی و داستان‌نویسی امروز (۱) بیهقی و ساختار روایت (۱) بیهقی و سینما (۱) بیهقی و شاملو (۱) بیهقی و شکسپیر (٢) بیهقی و فردوسی خالق شاهکارهایی جاودان (۱) بیهقی و گرایش تاریخی انصاف (۱) بیهقی و ماجرای کوری امیرمحمد غزنوی (۱) بیهقی و مردم افغانستان و تاجیکستان (۱) بیهقی و مردم هند و پاکستان (۱) بیهقی و میزانسن (۱) بیهقی و هنر نویسندگی (۱) بیهقی و کم لطفی با او در زادگاهش (۱) بیهقی ویحیی خشاب دانشمند مصری (۱) بیهقی کجاست محمدعلی اسلامی‌ندوشن (۱) بیهقی کیست‌ (۱) بیهقی، گزارشگر و مورخ (۱) بیوگرافی استاد حسین خسروجردی (۱) بیوگرافی استاد حسین خسروجردی رمان نویس سبزواری (٢) بیوگرافی حسین خسروجردی رمان نویس معاصر سبزوار (۳) بیوگرافی حسین خسروجردی نویسنده و رمان نویس معاصر س (۱) بیوگرافی دکتر علوی‌مقدم‌ فخر ادبیات سبزوار (۱) بیوگرافی مهدی سیدی فرّخد (۱) پایان دنیا (۱) پتانسیل های سینمایی تاریخ بیهقی (۱) پدر که باشی !!! (۱) پرسه در تاریخ بیهقی (۱) پروفسور عبدالعزیز ساشادینا (۱) پروفسور فضل‌الله رضا (۳) پروفسور میرزا ملا احمد (۱) پروفسور میرزاملااحمد آکادمی علوم تاجیکستان (۱) پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (۱) پسته حارث آباد سبزوار (۱) پسته حارث آباد شهرستان سبزوار (۱) پسته روستای حارث آباد سبزوار (۱) پسته و انواع آن (۱) پوران شریعت رضوی در مدرسه روستای حارث آباد (۱) پویایی نثر بیهقی (٢) پیام دکتر غلامعلی حداد عادل در خصوص ابوالفضل بیهقی (۱) پیام دکتر غلامعلی حداد عادل درباره ابوالفضل بیهقی (۱) پیام زن (۱) پیشینه تعزیه (٢) پیله خانقاه مجنون (۱) پیوند دو ناساز آشتی ناپذیر در تاریخ بیهقی (۱) تأثیر کلام و بیهقی در چیست؟ (۱) تا (۱) تا شقایق هست، زندگی باید کرد (۱) تاب نوشته های دکتر علی شریعتی (۱) تاپ نوشته های خواندنی محمود دولت آبادی (٢) تاریخ بیهقی شاهکار ابوالفضل بیهقی (۱) تاریخ آل سبکتکین (۱) تاریخ بیهقی (٢۱٢) تاریخ بیهقی‌ و تأثیر آن بر ادبیات امروز (۱) تاریخ بیهقی‌گلزار کلام‌ دکتر محمد حسن صنعتی (۱) تاریخ بیهقی رُمان آموزنده (۱) تاریخ بیهقی ،دریایی از آگاهی‌های تاریخی (۱) تاریخ بیهقی ابوالفضل بیهقی نثری کهن (۱) تاریخ بیهقی ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی حارث آبادی (٢) تاریخ بیهقی ادبیات را برای بسط تاریخ به خدمت گرفت (۱) تاریخ بیهقی این مکتوب یال افشان جاوید (۱٠) تاریخ بیهقی تاریخ است یا ادبیات (۱) تاریخ بیهقی تاریخ حقیقت (۱) تاریخ بیهقی تاریخ یا روزنامه نگاری (۱) تاریخ بیهقی تاریخی است گوهرنگارانه و واکاوانه (۱) تاریخ بیهقی در بوته ی نقد جدید (۱) تاریخ بیهقی در بوته ی نقد جدید دکتر فروغ صهبا (۱) تاریخ بیهقی در منزلت تاریخی دکتر محمد حسن صنعتی (۱) تاریخ بیهقی علی اکبر فیاض (۱) تاریخ بیهقی مهدی سیدی فرخد (۳) تاریخ بیهقی مهم‌ترین منبع تهران‌شناسی است (۱) تاریخ بیهقی نمونۀ درخشان استفاده از روایت در تاریخ (۱) تاریخ بیهقی و ازدواج های سیاسی (٢) تاریخ بیهقی و جنبه نمایشی آن (۱) تاریخ بیهقی و زنان (۱) تاریخ بیهقی و نقش آن در معرفی معماری و شهرسازی (۱) تاریخ بیهقی کتابی از میان رفته آرزویی شکل نگرفته (۱) تاریخ بیهقی یا تاریخ ناصری (۱) تاریخ بیهقی یک اثر کاملا ایرانی (۱) تاریخ بیهی (۱) تاریخ در تاریخ بیهقی (۱) تاریخ در تاریخ بیهقی دکتر عباس میلانی (۱) تاریخ نگاری بیهقی (۱) تاریخنامة بدیع (۱) تاغ (٢) تبریک روز مادر (۱) تبریک روز همسر (۱) تبریک سال نو و عید نوروز (۱) تتاریخ بیهقی (۱) تحلیل سیاسی زبان بدن در تاریخ بیهقی (۱) تحول معنایی در واژه­های تاریخ بیهقی (۱) تخریب مساجد در بازی بازی کامپیوتری انگری بردز (۱) تصاویر تعزیه حارث آباد شهرستان سبزوار (۱) تصویر چهره خواجه ابوالفضل بیهقی (۱) تعزیه خوانان سبزوار (۱) تعزیه 1391 روستای حارث اباد سبزوار (۱) تعزیه حارث آباد (۱) تفسیر نمونه قرآن کریم (۱) تقی ارانی فعال سیاسی و ناشر ایرانی (۱) تلگرام بیهقی (۱) تندیس ابوالفضل بیهقی (۱) تندیس ابوالفضل بیهقی در سبزوار ساخته و نصب می شود (۱) تنفر از انسانهای تیز بین (۱) توصیه دکتر باستانی پاریزی در مورد ابوالفضل بیهقی (۱) ثبت اول آبان به عنوان روز ملی بیهقی (۱) ثبت اول آبان به عنوان روز ملی بیهقی و نثر فارسی (۱) ثبت روز اول آبان به عنوان روز ملی بیهقی (٢) ثبت کتاب تاریخ بیهقی به عنوان میراث معنوی جهانی در (۱) جامع التواریخ و تاریخ مسعودی (۱) جای خالی سلوج (۱) جایزه ابوالفضل بیهقی پدر نثر فارسی (۱) جایزه داستانی بیهقی (۱) جایزه دوسالانه فرهنگی ادبی بیهقی (۱) جایزه فرهنگی ادبی ابوالفضل بیهقی (۱) جدایی نادر از سیمین (۱) جذبه های گردشگری سبزوار (۱) جستاری چند از تاریخ بیهقی (۱) جشن ختنه سوران (۱) جشن گلریزان مدرسه روستای حارث آباد (۱) جشنواره فرهنگی هنری بیهقی (٤) جلسه پایانی درس‌گفتارهایی درباره‌ی بیهقی (۱) جملات ابوالفضل بیهقی (۱) جملات الهام بخش (۱) جملات الهام بخش برای زندگی 11 1 (۱) جملات الهام بخش برای زندگی22 (۱) جملات بزرگان محمود دولت آبادی و ریچارد باخ (۱) جملات زیبا از دکتر شریعتی (۱) جملات زیبا و بی نظیر بیهقی (۱) جمله‌های کم‌یاب تاریخ بیهقی (٢) جمله‌های کم‌یاب تاریخ بیهقی از نظر استاد منوچهر دا (۱) جنگل تاغ حارث اباد (۱) جنگل تاغ حارث اباد در استانه نابودی (۱) جنگل حارث آباد در آستانه نابودی (۱) جنگل حارث آباد سبزوار از عرش تا فرش (۱) جنگل حارث آباد سفره ای پهن برای موشها (۱) جنگل حارث آباد مهمترین قربانی هنرنمایی مسئولین (۱) جنگل حارث اباد در استانه نابودی (۱) جهانبانان حسین خسروجردی نویسنده معاصرسبزوارو (۱) چرا «تاریخ بیهقی» شاهکار است؟ (۱) چرا اضافه وزن (۱) چرا بیهقی هیچ اشاره‌ای به فردوسی ندارد (۱) چگونگی انتخاب اول آبان به عنوان روز ملی بیهقی (۱) چگونه از کابینت های mdfنگهداری کنیم (۱) چند قدم تا نابودی ایستگاه تحقیقات حارث آباد (۱) چهار جشن موسمی در تاریخ بیهقی (۱) چهره ماندگار سال 1383 دکتر علوی مقدم (۱) حاج محمد فاضلی پور (٢) حارث آباد (۱) حارث آباد روستایی با بیشترین کامیون در کشور (۱) حارث آباد قطب اول پسته شهرستان سبزوار (۱) حج از نگاه دکتر شریعتی (۱) حجم و محتوای تاریخ بیهقی (۱) حدادعادل میهمان همایش بزرگداشت ابوالفضل بیهقی 1393 (۱) حدادعادل و قول ثبت اول آبان به عنوان روز ملی بیهقی (۱) حدیث خداوندگی و بندگی (۱) حدیث خداوندگی و بندگی دکتر محمد دهقانی (۱) حدیث خداوندی و بندگی تحلیل تاریخ بیهقی از دیدگاه ا (۱) حسین (ع) هنوز مظلوم است (۱) حسین خسروجردی (٢) حسین خسروجردی در همراهی و همدلی با زلزله زدگان مرد (۱) حسین خسروجردی رمان نویس بزرگ سبزواری (۱۱) حسین خسروجردی رمان نویس بزرگ معاصر سبزوار (٢) حسین خسروجردی رمان نویس بزرگ معاصر سبزواری (۱) حسین خسروجردی رمان نویس سبزواری (۱) حسین خسروجردی رمان نویس معاصر سبزوار (۱) حسین خسروجردی نویسنده توانای معاصر سبزوار (٦) حسین خسروجردی نویسنده رمان تگرگ تاتار (۱) حسین خسروجردی نویسنده لطیف طبع خراسانی (٢) حسین خسروجردی نویسنده معاصر تاریخ وادب فارسی (۸) حسین خسروجردی نویسنده و رمان نویس فارسی (۱) حسین خسروجردی و خاطراتی ودبیرستان ابن یمین سبزوار (۱) حسین خسروجردیو نقد گروه داروگ (۱) حسین خسروجری مردی از جنس کویر صادق وبی ریا (۱) حسین منصور نژاد (۱) حضرت سلیمان و مورچه (۱) حضرت علی از دیدگاه دکتر شریعتی به بهانه تولد آن ام (۱) حضور مدیران غیر بومی در سبزوار (۱) حمله موش های دو پا به حارث آباد (۱) حمید حمیدیان (۱) حنیف افخمی ستوده‌ (۱) حکایت دزد و دلقک (۱) حکایتی زیبا از تاریخ بیهقی (۱) حیلت رها کن عاشقا (۱) خبرگزاری شبستان (۱) خبرنگار تاریخی سبزوار (۱) خبرنگاران عزیز به داد جنگل حارث آباد برسید (۱) خلاقیت در کارت عروسی یک سبزواری (۱) خواب مسئولان فرهنگی سبزوار (۱) خوشبختی چیست و خوشبخت کیست ؟ (۱) خوشناسی و درگیر شدن با خود (۱) خیال‌پردازی‌های بیهقی در تاریخ بیهقی (۱) داستان بوبکر حصیری به روایت بیهقی (۱) داستان آموزنده (۱) داستان افشین و بودلف (٢) داستان بر دار کردن حسنک وزیر (۱) داستان حسنک وزیر (٢) داستان حسنک وزیر تاریخ بیهقی (۱) داستان حسنک وزیر در تاریخ بیهقی (۱) داستان های عبرت انگیز (۱) داستان وارگی تاریخ بیهقی به قلم دکترسید احمد رضی د (۱) داستانک آموزنده (۱) داستانک معلم و دانش آموز (۱) دانشگاه حکیم سبزوار (۱) دانشگاه حکیم سبزواری (٢) دانشگاه علامه طباطبایی (۱) دانلود کتاب الکترونیکی تاریخ بیهقی (۱) در پی هتک حرمت به ساحت حضرت پیامبر(صلی الله و عل (۱) در حق خواجه ابوالفضل بیهقی کم لطفی شده است (۱) در روشنایی های اتاق تاریک (۱) در و دل های خداوند (۱) دربار وبردار نمایشی با اقتباس از داستان حسنک وزیر (۱) درد دلی با خدا (۱) دعا جهت رفع غم (۱) دعوتنامه مراسم بیهقی خوانی در محل بیهقی (۱) دفع غیر اصولی زباله های سبزوار (۱) دل خوش از آنیم که حج میرویم (۱) دلسوزی عزرائیل (۱) دلنوشته ای برای استاد محمود دولت آبادی (۱) دمهدی سیدی (۱) دَمی با جلوه های ِ جانِ محمود دولت آبادی (۱) ده درس خنده دار (۱) ده فایده مهم لبخند زدن (۱) دوست از نظر بزرگان (۱) دکتر محمّد جعفر یاحقّی (۱) دکتر ابوالقاسم رحیمی استاد ادبیات ت (۱) دکتر احمد رضی (۱) دکتر احمد رضی عضو هیأت علمی دانشگاه گیلان (۱) دکتر استاجی دانشگاه تربیت معلم سبزوار (۱) دکتر الهه معروضی (۱) دکتر جواد حدادنیا رئیس دانشگاه حکیم سبزورای (۱) دکتر حسن بلخاری (۱) دکتر حسن دلبری (۱) دکتر حسن دلبری شاعر برجسته سبزواری و بیهقی (۱) دکتر حمید عبداللهیان (۱) دکتر حورا یاوری (۱) دکتر خلیل خطیب رهبر (۱) دکتر راشد محصل (۱) دکتر سلیمانی دانشگاه هنر اصفهان (۱) دکتر سهیلا صلاحی‌مقدم و جایگاه زنان در روزگار بیهق (۱) دکتر سید احمد رضی (۱) دکتر سید جعفر حمیدی (۱) دکتر سید محمد علوی مقدم (۱) دکتر سیدمحمد علوی مقدم استاد برجسته و چهره ماندگار (۱) دکتر سیده شکوفه اکبرزاده (۱) دکتر سیدی (۱) دکتر طالبی شهردار سبزوار (۱) دکتر عباس میلانی (۱) دکتر عبدالرضا مدرس زاده (٢) دکتر علوی مقدم در همایش ابوالفضل بیهقی (۱) دکتر علی شریعتی (٢) دکتر غلامحسین یوسفی (۱) دکتر غلامعلی حدادعادل (۱) دکتر فاطمه نعنا فروش (٢) دکتر فروغ صهبا (۱) دکتر فروغ صهبا عضو هیات علمی دانشگاه اراک (۱) دکتر فروغ صهبا و تاریخ‌گرایی نوین به تاریخ بیهقی (۱) دکتر قاسم صحرائی (۱) دکتر قاسم صحرایی استاد دانشگاه لرستان (۱) دکتر محمد جعفر بیقهی (۱) دکتر محمد جعفر یا حقی (۱) دکتر محمد جعفر یاحقی (۳) دکتر محمد حسن صنعتی (۳) دکتر محمد دهقانی (۱) دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی (۱) دکتر محمدجعفر یاحقی (۱) دکتر محمدرضا حسنی جلیلیان (۱) دکتر مدرس زاده (۱) دکتر مریم حسینی استاد ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا (۱) دکتر مهیار علوی مقدم (٢) دکتر میرجلال‌الدین کزازی (۱) دکتر یاحقی (۱) دکترمدرس زاده عضو هیات علمی دانشگاه آزاد کاشان (۱) دیبای خسروانی (٢) دیبای زربفت (۱) دیدگاه منتقدان درباره بیهقی (۱) ذکر بر دار کردن حسنک وزیر رحمه الله علیه (۱) ربعین حسینی (۱) رحلت پیامبر اکرم (ص)‌ (۱) رسول خدا (صل الله علیه و آله) (۱) رضا حارث آبادی (٧٩) رطب خوذده کی منع رطب کند (۱) رفتار مدیران (۱) رُمان یار حسین خسروجردی (۱) رمان یا حسین خسروجردی (۱) رمان یار حسین خسروجردی (۱) رمــــز عــاشــقـی شعری از تینا ف (۱) رنگ سال (۱) روابط عمومی شهرداری سبزوار (۱) روان شناسی شناختی ابوالفضل بیهقی (٢) روانشناسی شخصیت بیهقی (۱) روانشناسی کار (۱) روایت (۱) روایت‌شناسی (۱) روایت ابوالفضل بیهقی مورخ بزرگ ایرانی از آیین نورو (۱) روایت در تاریخ بیهقی (۱) روایت سپهسالار غازی در تاریخ بیهقی (۱) روایت فروگرفتن اریارق سالاز بزرگ غزنوی (۱) روایت و روایت پژوهی درتاریخ بیهقی (۱) روایتی شیرین و دیدنی بیهقی (۱) روح‌الله مهدی‌پورعمرانی (۱) روز اول آبان ماه بنام ابوالفضل بیهقی (۱) روز اول ابانماه روز ملی بیهقی (٢) روز بزرگداشت بیهقی در آستانه فراموشی (۱) روز خبرنگار (۱) روز زن (۱) روز ملی ابوالفضل بیهقی روز اول آبان (۳) روز ملی ابوالفضل بیهقی روز اول آبان به نام (۱) روز ملی ابوالفضل بیهقی (٤) روز ملی ابوالفضل بیهقی از رویا تا واقعیت (۱) روزگار محمود غزنوی چهار فصل گمشده‌ی تاریخ بیهقی (۱) روزملّی بزرگداشت بیهقی (۱) روزه و رژیم غذایی (۱) روستای حارث آباد سبزوار (٦۳) روستای حارث آباد سبزوار زادگاه ابوالفضل بیهقی (۱٠۸) روستای حارث آباد شهرستان سبزوار (۱) روستای حارث اباد سبزوار (۸) روستای حارث اباد شهرستان سبزوار قسمت اول (۱) روستای فسنقر سبزوار (۱) روستای گاچ سبزوار (۱) روستای کیذور و دیوانخوی (۱) روضه‌ های رضوانی، دفتر شعرهای ابوالفضل بیهقی (۱) روضه های رضوانی دفتر شعرهای آزاد ابوالفضل بیهقی (۱) رونمایی از دو کتاب تازه تألیف در حوزه ادبیات فارسی (۱) ریچارد باخ (۱) زادگاه ابوالفضل بیهقی (۱) زخمی کاری بر تن رنجور حارث آباد (۱) زلزله خراسان جنوبی، زهان، شاج نویسنده: عبداله باق (۱) زمانه زندگی و کارنامه ی بیهقی (۱) زنان تاثیرگذار ایرانی در تاریخ بیهقی و شاهنامه فرد (۱) زنان در تاریخ بیهقی چه جایگاهی دارند؟ (۱) زندگـی زیباسـت چشمـی بـاز کـن - مولانا (۱) زندگی نامه ابوالفضل بیهق (۱) زندگی نامه استاد حسین خسروجردی (۱) زندگی و گذر عمر گرانمایه (۱) زندگینامه دکتر محمد جعفر یاحقی (۱) زیباترین داستان ادبیات فارسی از ابوالفضل بیهقی (۱) ژان پل سارتر (۱) سابقه تصحیح تاریخ بیهقی (۱) ساختار روایت در تاریخ بیهقی (۱) سال 1393 بر تمامی بهاریان مبارک (۱) سبزوار پایتخت نثر ایران (۱) سبزوار پایتخت نثر فارسی (۱) سبزوار شهر ارغوان های مشکبار (۱) سبزوار شهری بدون مسئول فرهنگی (۱) سبزوار نیوز (٢) سبزوار و نیشابور دو شهر هم تاریخ و همچند (۱) سبزوارپژوهی و بیهق پژوهی (۱) سبوس چیست؟ (۱) سبک زندگی اسلامی ایرانی در تاریخ بیهقی (۱) سخنرانی دکتر علی شریعتی در دانشکده نفت آبادان (۱) سرود رسمی مسابقات المپیک 2012 لندن (۱) سعید فاضلی پور در نمایش دربار و بردار (۱) سفیر سابق ایران در یونسکو (۱) سلام سربدار (۱) سلام ششتمد (۱) سلطان مسعود (۱) سلطان مسعود و خوردن بیست و هفت ساتگین نیم منی شراب (۱) سلوک محمود دولت آبادی (۱) سهراب سپهری (۱) سهرابی سپهری (۱) سکوت بی انتها وبلاگ محمد اکبری (٢) سیدحکیم بینش (۱) سیدنورالله رضوی مدیر فرهنگی دانشگاه حکیم سبزواری (۱) سیر تحول تیپ مردان ایرانی در 100سال (۱) سیزدهم رجب ولادت حضرت علی (ع) و بزرگداشت (۱) سیما وزیرنیا (۱) شاعر مجتبی حیدری (۱) شاعرانگی در تاریخ بیهقی (۱) شاعرانگی های بیهقی (۱) شاهنامه و تاریخ بیهقی دو ستون ادبیات فارسی اند (۱) شب از طهران تا تهران (۱) شخصیت بیهقی (۱) ششمین همایش بزرگداشت روز ملی ابوالفضل بیهقی (۱) ششمین همایش مراسم بزرگداشت روز ملی ابوالفضل بیهقی (۱) ششمین همایش ملّی ابوالفضل بیهقی اول آبان 1395 (۱) شعر بیهقی (۱) شعر سبزواری/ اینجه سبزوارس (۱) شعر قلم به دست ابوالفضل بیهقی باشد (۱) شعر محلی سبزواری (۱) شعر مدرسه عشق (۱) شعر مرگ ناصری احمد شاملو (۱) شعر نه نه گل محمد قهرمان داستان کلیدر (۱) شعرهایی از ابوالفضل بیهقی (۱) شعری از آرش – به یاد ابوالفضل بیهقی (۱) شعری از علی مظفر درباب حسنک وزیر (۱) شعری در محکومیت توهین به پیامبر اسلام (۱) شمه ای از داد وَری های ِ تاریخ بیهقی (٢) شناخت ادبی تاریخ بیهقی (۱) شهادت امام حسن (ع) (۱) شهادت امام رضا (ع) (۱) شهر کتاب (٢) شهرستان سبزوار خراسان رضوی (۱) شهرکتاب آناهید خزیر (۱) شهید حارث آباد (۱) شهید قاسم اخلاقی اهل روستای حارث آباد (۱) شورای فرهنگ عمومی (۱) صادق هدایت (٢) صادق هدایت ما توی سر گردنه زندگی می کنیم (۱) صنایع ادبی در تاریخ بیهقی (۱) صنایع چوب طاهای بیهقی (۱) ضمیر ناخودآگاه (۱) طنز و طعنه در تاریخ بیهقی محمّد جعفر یاحقّی (۱) طنزنان حلال (۱) طنزهای اجتماعی مملی (۱) ظرفیت های ادبی تاریخ بیهقی (۱) عبدالله انوار مترجم و پیش کسوت علم نسخه شناسی (۱) عدم برگزاری بزرگداشت ابوالفضل بیهقی (۱) عروسی از بلندی های جولان (۱) عزاداری در تاریخ بیهقی (۱) عشق مرد از نگاه دکتر شریعتی: (۱) علل روانشناختی خنده : (۱) علی‌اصغر محمدخانی (۱) علی‌اکبر باقری خلیلی (۱) علی محمدی­ نژاد دانشجوی کارشناسی ­ارشد (۱) علی مظفر فرزند کویر سبزوار (۱) علیرضا پور شبانان (۱) علیرضا کمری تاریخ‌پژوه و محقق (۱) عکس تعزیه روز عاشورا ی محرم سال 1390در روستای حار (٢) عکس حسین خسروجردی نویسنده توانای رمان فارسی (۱) عکس ختنه سوران (۱) عکس محرم 1391 روستای حارث اباد شهرستان سبزوار (۱) عکس های محرم 1393 روستای حارث اباد (٢) عکسهایی از مراسم عزاداری محرم 1392 حارث آباد (۱) عید حجاج (۱) عید سعید فطر مبارک بیاد (۱) عید سعید قربان مبارک باد (۱) غایبان بزرگ همایش ملی بیهقی درروز اول آبان 1392 (۱) غزل از مولانا جلال الدین محمد مولوی بلخی (مستی سلا (۱) غزل از مولانا جلال الدین محمد مولوی بلخی رومی (غزل (۱) غزنین پایتخت فرهنگی جهان اسلام (۱) فاطمه فاطمه است (۱) فاطمه گریوانی (۱) فرا رسیدن ماه ربیع مبارک باد (۱) فراخوان مقاله جهت همایش ملّی ابوالفضل بیهقی (۱) فردوسی و بیهقی دو ضلع زبان فارسی (۱) فرهنگستان زبان و ادب فارسی (۱) فروگرفتن حاجب غازی (۱) فریدون حلمی (۱) فصلنامه سیاسی ادب و فرهنگی گیلان ما (۱) فصلنامه علمی پژوهشی متن پژوهی ادبی (۱) فقر فرهنگی (۱) فلسفه‌ی تاریخ از دیدگاه بیهقی (۱) فلسفه تاریخ از دیدگاه ابوالفضل بیهقی (٢) فهمید که : (۱) فواید خندیدن و شاد بودن (۱) قابل توجه خبرنگاران محترم از باجاباج آذزبایجان تا (۱) قابل توجه خبرنگاران محترم پس از زلزله چه می گذرد ؟ (۱) قابل توجه مسئولین محترم شهرستان سبزوار (۱) قاضی بست (۱) قاضی بُست (٢) قاضی بُست و دیگاه پروفسور فضل‌الله رضا (٢) قاضی بُست و دیگاه پروفسور فضل‌الله رضا بخش دوم (۱) قـدرت کلمـات را دسـت کـم نگیـریم (۱) قرآن (۱) قی استاد مسلم نثر فارسی (۱) قیامت (۱) گرگ زاده ای که گرگ نبود (۱) گروه ادبیات فارسی آموزش و پرورش خراسان رضوی (۱) گروه ورشرنگ سبزوار (۱) گزارش ایرنا از همایش بزرگداشت بیهقی (۱) گزارش تصویری بزرگداشت ابوالفضل بیهقی (۱) گزارش تصویری درس گفتارهایی درباره‌ی بیهقی (۱) گزارش همایشی بنام ابوالفضل بیهقی در سبزوار (۱) گزینشی از شاهکارهای بیهقی (۱) گفتمان‌های فراتاریخی در تاریخ بیهقی (۱) گل های زیر پنجره داستان نویسی سبزوار (۱) لاهوتی کرمانشاهی (۱) لاهوتی کرمانشاهی زهی دل آفرین دل مرحبا دل (۱) لباس زن از نظر دکتر شریعتی (۱) لشکرکشی موش ها به جنگل حارث آباد سبزوار (۱) لیلة المبیت (۱) لینک کانال و سوپر گروه تاریخ بیهقی ابوالفضل بیهقی (۱) لیونل مسی مسلمان شد؟ +سند (۱) ما ایرانی ها دقت کردین تـرول های مـاندگار (۱) ما کُهنِه نیستیم ، کُهَنیم / به مناسبت شب یلدا (۱) ماجـرای یک عـروسی‌ غم‌ انگیـز (۱) ماه مبارک رمضان (۱) ماه محرم امام حسین (٢) ماهنامه تجربه (۱) ماهیت زبان در تاریخ بیهقی (۱) ماهیت زبان در تاریخ بیهقی داستان افشین و بودلف (۱) مبانی دراماتیک داستان حسنک وزیر (۱) متن تاریخ برجسته بیهقی ثبت جهانی می شود (۱) متن روز پدر (۱) متن روز معلم (۱) متن شعر تو نسیم خوش نفسی (۱) مثلث خراسانی : حسنک وزیر، بیهقی، دولت آبادی (۱) مجله اینتر نتی سبزواریها (۱) مجله اینترنتی اسرارنامه (٢) مجله اینترنتی اسرارنامه سبزوار (٧) مجله اینترنتی اسرارنامه سبزوار (۸) مجله تخصصی بخارا (۱) مجموعه درس گفتارهایی درباره‌ بیهقی در شهرکتان (۱) محرم 1391 روستای حارث اباد به روایت تصویر (۱) محرم 1392 روستای حارث آباد (۱) محرم 1393 حارث اباد سبزوار (۱) محسن آشتیانی پژوهشگر ایرانی (۱) محلی خراسانی (۱) محمد اکبری و نمایش دربار وبردار (۱) محمد رضا حاج بابایی (۱) محمد صدرا حارث آبادی (۱) محمد عبدالله زاده ثانی محقق وکارشناس باستان شناسی (۱) محمد علی سپانلو و بیهقی (۱) محمدرضا محسنی ثانی (۱) محمدصدرا عزیز دلم (۱) محمود بیهقی (۱) محمود دولت آبادی (۸) محمود دولت آبادی بزرگترین رمان نویس معاصر (٤) محمود دولت آبادی بیهقی را آموزگار مهم خود می دانم (۱) محمود دولت آبادی در شهر کتاب (۱) محمود دولت آبادی رمان نویس برجسته سبزواری (٦) محمود دولت آبادی گلواژه های ماندگار (۱) محمود دولت آبادی نامزد جایزه کتاب داستانی آمریکا (۱) محمودبیهقی نویسنده شهیر معاصر سبزوار (۱) محموددولت آبادی (۱) محود دولت آبادی در همایش ابوالفضل بیهقی (۱) محور سبزوار به حارث آباد (۱) محکومیت توهین به ساحت حضرت روسول اکرم (۱) مدرسه حارث آباد (۱) مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری (۱) مراسم بیهقی خوانی تاریخ بیهقی (۱) مراسم بیهقی خوانی در حارث آباد (۱) مراسم بیهقی خوانی کتاب تاریخ بیهقی در زادگاه بیهق (۱) مراسم بیهقی خوانی کتاب تاریخ بیهقی اثر ابوالفضل بی (۱) مردم آذربایجان تسلیت تسلیت (۱) مرضیه زلیکانی (۱) مرغ وپوست مرغ و همسایگی (۱) مرگ بیهقی (۱) مریلین رابینسون والدمن (۱) مسئولین محترم شهرستان سبزوار (۱) مصدق مردی از جنس آزادی (۱) معرفی جامع و کلی از شهرستان سبزوار (۱) معرفی روستای حارث آباد شهرستان سبزوار (٢) معرفی سوپر گروه تلگرام دوستداران تاریخ بیهقی (۱) معرفی گروه هنری ورشرنگ سربداران سبزوار (۱) معرفی مختصری در مورد آقای حسین خسروجردی (۱) معرفی کامل بیهقی و تاریخ بیهقی (۱) معرفی کتاب کوشش پروانه به قلم استاد حسین خسروجردی (۱) معلم شهید دکتر شریعتی (٦) معلم شهید دکتر علی شریعتی (٥) معلم عزیز (۱) مفاخر تعزیه سبزوار (۱) مفاخر حارث آباد (۱) مفاخر سبزوار و بیهق (۱) مقاله سور و سوگ در تاریخ بیهقی (۱) مقام معظم رهبری (۱) مقایسه تاریخ بیهقی وشاهنامه فردوسی (۱) ملاحسین واعظ کاشفی (۱) منش متناقض بیهقی در شناخت فلسفه‌ی تاریخ (۱) منصوره اتحادیه (۱) منطقه حفاظت شده شیر احمد سبزوار (۱) مهدی حارث آبادی دانشجوی کارشناسی ارشد پرستاری (۱) مهدی سیدی (۱) مهدی سیدی پژوهشگر و مصحح تاریخ بیهقی (۱) مهدی سیدی عضو هیات مدیره فرهنگسرای فردوسی (۱) مهدی مقصودی (٢) مهدی موعود ( عج) (۱) مهر پدر و فرزندی (۱) مهرداد اوستا (۱) مهریه ازدواج در ایران (۱) مهندس طالبی شهردار سبزوار (۱) مهندس مرتضی طریقتی (۱) موفقیت (۱) مولانا (۱) نابودی جنگل حارث اباد 2 (۱) نازنین فرزاد عضو هیئت علمی دانشگاه گرمسار (۱) نام آوران سبزوار ملاحسین واعظ کاشفی (۱) نام اصلی تاریخ بیهقی (۱) نثر بیهقی‌ (۱) نثر پارسی نیز مدیون ابوالفضل بیهقی (۱) نثر تاریخ بیهقی (۱) نثر تاریخ بیهقی جریان ساز است (۱) نثرنویسی به سبک بیهقی (٢) نحوه نامگذاری روزها و مناسبت های خاص (۱) نشریه ستاره شرق (۱) نشریه صبح نیشابور (۱) نظریه ادیبان و مورخان درباره بیهقی (۱) نقد رمان جهانبانان حسین خسروجردی به قلم اسحاقیان (۱) نقد دروغ‌بستن‌ها بر سبک نگارش بیهقی (۱) نقدی بر اثر فاخر و جدید گروه موسیقی داروگ سبزوار (۱) نقش صدا و سیما در شناخت بیهقی (۱) نقش غلامان در تاریخ بیهقی (۱) نگاهی به تاریخ بیهقی و ترجمه انگلیسی آن (۱) نگاهی به چند شخصیت در تاریخ بیهقی (۱) نگاهی تحلیلی به حوزه ادبیات داستانی دیار سربداران (۱) نگاهی دراماتیک به داستان حسنک وزیر (۱) نماینده مردم سبزوار در مجلس شورای اسلامی (۱) نوایی نوایی (۱) نوستراداموس (۱) نون نوشتن محمود دولت آبادی (۱) نکات و ترکیبات نامانوس در تاریخ بیهقی (۱) نکته ادبی درخصوص تنفر (۱) نیازی به انتقام نیست (۱) نیایش های پیامبر (ص) (۱) هفت سین ایرانی (۱) هفتم آبان روز کوروش گرامی باد (۱) همایش‌‌علمی بزرگداشت بیهقی (۱) همایش بزرگداشت ابوالفضل بیهقی (٢) همایش بزرگداشت ابوالفضل بیهقی سبزوار (٢) همایش بزرگداشت ابوالفضل بیهقی اول آبانماه 1393 (۱) همایش بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در اول آبان سبزوار (۱) همایش بزرگداشت ابوالفضل بیهقی عکس (۱) همایش بزرگداشت بیهقی اول آبانماه در شهرستان سبزوار (۱) همایش ملی معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی (۱) همایشی کوچک برای یک نویسنده بزرگ (۱) همه چیز درباره درختچه تاغ (۱) همه حج می روند، ما حج بیاوریم (۱) هنر نویسندگی ابوالفضل بیهقی (٢) هنر نویسندگی بیهقی (۱) هنر نویسندگی بیهقی از نظر محمود دولت آبادی (۱) واژگان کهن زبان فارسی را مرهون بیهقی (۱) وب سایت سبزوار فرهنگ (۱) وب سایت گروه ورشرنگ (۱) وبسایت خانه فرهنگ دانشجو (۱) وبلاگ سبزوار شهر برترین ها (۱) وبلاگ سرزمین تاریخ (۱) وبلاگ عبداله باقری حمیدی (۱) وحید ششتمدی (۱) وزیری امیر حسنک (۱) وزیری امیر حسنک در جمع پرفروش‌ترین کتاب‌های هفته ا (۱) ویژگی خاص آیه الکرسی (۱) ویژگی سخن ابوالفضل بیهقی (۱) ویژگی های تاریخ بیهقی (۱) ویژگی های سلطان مسعود از نگاه ابوالفضل بیهقی (۱) کابینت طریقتی (۱) کاریکاتور های وبلاگ طنز اجتماعی مملی (۱) کامیون داران حارث آباد سبزوار (۱) کامیون های روستای حارث آباد (۱) کانال تلگرام ابوالفضل بیهقی (۱) کتاب بیهقی پژوهشی در ایران (۱) کتاب بیهقی پژوهی تالیف دکتر احمد رضی (۱) کتاب تاریخ بیهقی روایتی سینمایی (۱) کتاب دهانه‌های آتش (۱) کتاب ماهگل حسین خسروجردی نویسنده معاصر سبزوار (۱) کتاب های بیهقی (۱) کتاب کوشش پروانه به قلم استاد حسین خسروجردی (۱) کتابخانه شخصی دکتر علوی مقدم مرکز بیهقی پژوهی (۱) کربلایی عباس پور اشرف (٢) کلمات پرمعنی (۱) کلنل محمود دولت آبادی (۱) کلیات شمس تبریزی (۱) کلیدر (۱) کلیدر محمود دولت آبادی (۱) کلیدر محود دولت آبادی (٤) کلیدر و تاریخ بیهقی (۱) کلیفورد ادموند بازورث (۱) کم کاری اساتید دانشگاه های سبزوار درباره بیهقی (۱) کمک دکتر علوی مقدم به بزرگداشت ابوالفضل بیهقی (۱) کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر سبزوار (۱) کنایه های ادبی تاریخ بیهقی (۱) کوروش پادشاه جاودانه ایران زمین (۱) کوروش کبیر (۱) کوشش پروانه به قلم حسین خسروجردی (۱) کوه میش سبزوار (۱) کینه و نفرت (۱) یادش بخیر بچه بودیم (۱) یادمان بیهقی (۱) یادنامه ابوالفضل بیهقی (۱) یادی از بونصر مشکان استاد ابوالفضل بیهقی (۱) یلدا این جشن دهقانی کهن (۱) یک شمعدانی برای دختر رحمان (۱)
دوستان من اسرار نامه سبزوار امير منصور شيرازيان نايلون سپيد امیر نعمتی لیمائی سرزمین تاریخ انتشارات بیهقی کتاب انجمن داستان بیهقی پایگاه اینتر نتی بین الحرمین زاهدان تاو پِلج ترک سیگار جشنواره فرهنگی هنری بیهقی خانم ربابه ( فرزانه ) دریاباری خانه فرهنگ دانشجو سبزوار خرید پد کینوکی خرید ساعت زنانه تباد لینک دکتر ابوالقاسم رحیمی دکتر احمد خواجه ایم دکتر الهه معروضی نیستان دکتر سید مهدی زرقانی دکتر سیمین رودکیان تحلیل ادبیات دکتر علی شریعتی دکتر فاطمه نعنا فروش دکتر محمد جعفر یاحقی دکتر مریم حسینی دکتر مهیار علوی مقدم دکترعبدالرضا مدرس زاده باران فرهنگ دوستداران دکتر شریعتی سبزوار آنلاین سبزوار برتر وبلاگ مصطفی سبزواری سبزوار پیام سبزوار نیوز سلام سربدار سبزوار شاهدان کویر مزینان شركت توليدي نايلون سپيد صبح سبزوار طبیعت دوستان سبز سبزوار طنز اجتماعی مملی عینک ریبن اصل عینک ویفری فرشگرد وبلاگ آناهید خزیر فیس بوک حارث آبادی 1 فیس بوک حارث آبادی 2 کافی کتاب ادبی کتابحانه عمومی حاج ملاهادی سبزوار کَهنه ، ای سرزمین قوم کُهن گلهای حسرت عبدالله باقری حمیدی گن لاغری مجله اینترنتی سبزواری ها محمد اکبری سکوت بی انتها مهتاب بلالی جغرافیای سبزوار موسسه شهر کتاب نایلون سپید هفته نامه سرارسری سهند تبریز سردبیر: عبدالله باقری حمیدی وب سایت رسمی روستای حارث آباد وبلاگ حمید رضا سید نیا استاد و نوازنده دف و تنبک سبزوار وبلاگ روستای دارین سبزوار وبلاگ مقصودی یار شهردار محترم شهرستان سبزوار پرتال زیگور طراح قالب